مقدمه:
روزه می گیریم تا تقوا بدست آوریم.پس ظاهرا روزه ای یک وسیله است تا به تقوا برسیم.اما براستی تقوا چیست و نشانه های آن کدامند که خداوند روزه و بسیاری از عبادات دیگر را زمینه ی ایجاد تقوا معرفی می کند. نوشته جامع استاد جبوری از کتاب آياتُ التـّـقوى في القرآن الكريم تلخیص شده است تا بفهمیم که کی تقوا ایجاد وی می شود و ثمرات آن چیست؟
دکتر حسين علي خليف الجبوري
عبدالغفور گردهانی
تقوى در لغت : از پیشگیری گرفته شده و آن چیزی است که انسان با آن از نفسش مراقبت می کند.
تقوى درإصطلاح : این است که میان خودت و بین آنچه که خداوند حرام کرده است مانع و سدی قرار دهی.
جوهر تقوى وحقيقت آن:
حقیقت و جوهر تقوا بر این نهاده شده است که قلب تو بزرگی خداوند را پیش خود حاضر داشته باشد و هیبت و جلال و بزرگی او را احساس کند،از او خشیت داشته باشد و از عذاب و حساب او بترسد. قال رسول الله (ص) : لا يبلغ العبد أن يكون من المتقين حتى يدع ما لابأس به حذراً مما به بأس (از كتاب التذكرة في الوعظ أبن جوزي) پیامبر(ص)می فرماید:بنده جزو متقین نمی شود مگر آنچه راکه در آن مشکلی نیست ترک کند ،از ترس اینکه در آن چیز مشکلی باشد.
سيد قطب می گوید: تقوى احساسی در ضمیر،وحالتی در وجدان است که از آن موضع گیریها و اعمال منشا می گیرد و احساسات درونی و اعمال ظاهری را یگانه می کند،و انسان را در آشکار و نهان به خدای عزوجل وصل می کند و روح همراه او را شفا می دهد در حجابی که میان او و کلی از جهان غیب و آشکار است و با معلوم و مجهول برخورد می کند. وی ادامه می دهد:همراه با تقوا و ایمان به غیب عبادت خداوند در صورتی قرار دارد که انرا برگزیده است و به عنوان پل میان بنده و پروردگارش قرار داده است. تقوى حساسيت قلب و احساس ترس از خداوند و تنگنا از خشم او و خواستن رضای الهی است.
حضرت علی بن ابیطالب رضی الله عنه معنای تقوا را شناخت که فرمود: هي الخوف من الجليل والعمل بالتنزيل والقناعة بالقليل والإستعداد ليوم الرحيل. تقوا ترس از رب جلیل و عمل به قران و قناعت به کم و آمادگی برای روز رفتن است.
حضرت عمر بن خطاب رضی الله عنه ازکعب پرسید:تقوا چیست؟ فرمودند:ای امیر المومنین آیا هیچ از راهی رفته ای که در ان خار و خااک باشد؟ فرمود:آری. کعب گفت:چه کار می کنی؟ عمر گفت: شلوارم را بالا تر می زنم و به جای پاهایم نگاه می کنم و آرام آرام قدم بر می دارم که مبادا خاری به پایم فرو رود. کعب گفت:تقوا همین است.
خداوند می فرماید: ياأيها الذين آمنوا إتقوا الله حق تقاته ولا تموتن إلا وأنتم مسلمون ) آل عمران 102. (لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَـكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلآئِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّآئِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُواْ وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاء والضَّرَّاء وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَـئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَـئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}
نیکی تقوا است ،عبارت از اینکه انسان در نهان و آشکار حضور و کنترل خداوند را احساس کند نه شکل و قیافه ای که چیزی از حقیقت ایمان را بیان نمی کند و عادتی از عادتهای جاهلی است. سید قطب می گوید:تقوا همچون نگهبانی است که در اعماق ضمیر مسلمان قرار دارد،و قلب نمی تواند از ان فرار کند زیرا در اعماق آنجا قرار دارد.
عدل هم از تقوا است (اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ)) مائده/8).
عفو هم از تقوى است (وَأَن تَعْفُواْ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى))237 بقرة (.
استقامت در برابر دشمنان هم از تقواست (فَمَا اسْتَقَامُواْ لَكُمْ فَاسْتَقِيمُواْ لَهُمْ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ))توبه/7).
در قلب تو اگر غل و غش و حسد نیست تقوا داری:
عن عبد الله بن عمرو؛ قال: قيل لرسول الله صلى الله عليه وسلم : أي الناس أفضل قال ((كل مخموم القلب، صدوق اللسان)). قالوا: صدوق اللسان، نعرفه. فما مخموم القلب؟ قال ((هو التقي النقي. لا إثم فيه ولا بغي ولا غل ولا حسد)). في الزوائد: هذا إسناده صحيح. رجاله ثقات.(البخاري كتاب الزهد) عبد الله بن عمرو رضی الله عنه می فرماید:به رسول خدا گفتم بهترین مردم کیست؟ فرمودند:هر که قلبش مخموم و راستگو باشد. گفتند:راستگو را می شناسیم اما مخموم القلب کیست؟ فرمود:باتقوای پاک،قلبی که در ان نه گناهی هست و نه سرکشی و غش و حسد وجود دارد.
در جای دیگر فرمودند:إتق الله حيثما كنت وأتبع السيئة الحسنة تمحها وخالق الناس بخلق حسن . (رواه أحمد بن حنبل) از خداوند چنانچه حق اوست بترس،اگر کار بدی انجام دادی در پی ان کار نیکی انجام ده تا اثر آن محو شود و با مردم به اخلاق نیکو برخورد کن. امام غزالی رحمه الله علیه می فرماید:تقوا نوری است که خداوند آن را در قلب می اندازد.
ناتمام