بي هيچ ترديد آثار ادبي از تراوشات ذهني صاحبان ايده در مي آيد، ذهنيت انتقادي روشنگرانه مي تواند مكاسب مفيدي را به جامعه انساني عرضه كند اما يك اديب مي تواند جازم هم باشد و با توجه به پايبندي به يك ايدئولوژي هر آنچه دارد در جهت توجيه و تعميق همان ايدئولوژي نمايد. ايدئولوژي در چرايي بايد ها و نبايدها آرمان خود را سرفراز و ديگر آرمان ها را مطرود مي بيند. نويسنده ي سر سپرده به ايدئولوژي كم نه به ورطه افراط و تفريط مي غلتد و ممكن است بسياري از آرمان هاي انساني را فدايي همان ايدئولوژي نمايد. اين نويسنده بسيار متفاوت از روشنفكر برآمده از دل عصر روشنگري مبتني بر عقل نقاد است. نمونه آن اولين رمان رئاليسم سوسياليستي بنام زمين شخم خورده اثر ميخائيل شولوخف است.ادبيات ايدئولوگانه هرگاه مسلط گردد خودبخود زمينه را براي ظهور و پيدايش ادب نقاد فراهم مي كند، اما چون اين اديبان بر خلاف ايدئولوژي حاكم قلم مي زنند به چوب اهل غضب گرفتار مي آيند و رنج تبعيد ، زندان و شكنجه جسمي و روحي و حتي قتل را سپري مي كنند، اما بسياري هم از اين هول و بلا نجات مي يابند اما از فرط رسيدن به بن بست ها خود كشي مي كنند، اما الكساندر عيسايويچ سولژينتسين(1918-2008م) قوي تر از اين ها بود كه به دام هاي خود خاسته و دگر خواسته بيفتد. او 60 سال تمام با سرطان روده دست و پنجه نرم كرد و با نوشتن گولاك واقعيت استالينسيم روسيه را تصوير كرد، مرزهاي كشور را درنورديد و به بام هاي ديگر رسيد. زندگي كردن در جايي كه همه مرده اند و ماسك هاي از زندگي بر چهره زده اند به غايت كاري دشوار است. يك تعريف جامعه شناختي از انسان  مي گويد كه انسان موجودي است كه در حال شدن است و اين به معناي دگرديسي مرحله به مرحله حيات اوست كه در كشاكش دهر چون كه هر چه بيشتر بر آن پتك بكوبند نرمتر و متعادل تر و انسان تر مي شود، شايد هم عرفان همان نمد شدن باشد كه هر چه بيشتر بكوبيش خاك آن بيشتر گرفته مي شود و تميز تر مي گردد.

عين همين داستان را در قانون ابتلا مي بينيم كه راز خلقت انسان آنست كه به خير و شر مبتلا مي شود.

خروج ازهر كدام موفقيت است و در اين راستا عصاره او كه همان ايمان ، عمل صالح ، صبر و دعوت است در نمايش انظار پرده مي افكند. سولژنيتسين هم زماني ايدئولوژي كمونيسم را برگزيد، اما  روشنفكري و آزاد انديشي وي چنان بود كه از آن پوسته برون جست و به ديگران پيوست . شوروي گذشته و شايد هم حال ملتي بود كه وقتي دچار بي ايماني و بي اعتقادي شد همه ي گذشته خود را هم مي خواست نابود كند.

نويسندگان اخلاق گرا و نوعدوست در جهان كم نيستند، اگر مدعا هاي غوغاسالاران ايدئولوژي هاي حاكم فرصتي دهند تا صداي آنها هم شنيده شود. بارها با خود انديشيده ام كه مگر ميراث انسانيت نبايد بماند تا روز به روز فربه تر شود و انسان تر شويم، پس چيست و با چه كارداني مي خواهد كه اين ميراث نباشد و ناخلفان بر خوان ريزه خواري سفره هاي ايدئولوژي قاهر كور بنشيند و نفس كشيدن را ممنوع كنند، گويي كه آنها در كار خانه هاي خود اكسيژن توليد كرده و به فضا داده اند و آن را فقط به آنهايي مي دهند كه صلاي زنده باد و مرده بادشان افلاك را پر كند.

صد دريغ و دوصد افسوس بر اين افسونه گران ددمنش كه نمي خواهند سير انسان در تعادل و تعامل ادامه يابد. بسيار زيباست كه بدانيم هر نويسنده اي از وجهي به واقعيت مي پردازد مثلاً« آرتور كوستلر روي جنبه هاي روانشناختي شخصيت ها، جرج اورول با برجسته كردن جنبه هاي هيجان انگيز و احساس زندگي، آندره مالرو در سياسي ترين آثارش شخصيت را به جستجوي دروني مي فرستد و  سولژنيستين مستقيماً روي تحمل ناپذيري مردم غير خودي از سوي عوامل حكومت توتاليتر و نفرت متقابل مردم معمولي و روشنفكري هاي مستقل انگشت مي گذارد.» ميراث «توتاليتاريسم شبيه سازي مردم است و اينكه آنها در همه چيز به وحدت نظر برسند.» و اين امر با منش نويسندگان جامعه گرايي چون سولژنيتسين نمي خواند. از مردي كه مي گفت:« هر چه عرصه سياسي بيشتر در كشور گسترش مي يابد به همان نسبت حيات معنوي ما بيشتر رو به انحطاط مي گذارد» و « آزادي حقيقي انسان، آزادي دروني اوست... آزادي گزينش كردار همراه با احساس مسئوليت در قبال آن» و « فساد و تباهي روحي مردم ما طي اين سالها وحشت زا است...شهر ها جاهايي شده اند كه مردم شان در ريا و تزوير به سر مي برند و از نان مفت تغذيه مي كنند.»

به نظر مي آيد سولژنتيسين سوسياليزم فاسد و تحقير شده استالينيستي را در هم مي كوبد و از دل آن دنبال نوعي معنويت است كه آنرا در غرب زمان تبعيد هم نمي يابد، همانگونه كه در ورمونت آمريكا به سرزنش جامعه آنها پرداخت و روشنفكران چپ مستقل و دموكرات و ليبرال به او لقب « دايناسور متفكر سر برافراشته از استپ هاي روس» دادند.

بسياري از اين نويسندگان دنبال حقيقتي بودند و آنرا در بين ايدئولوژي هاي كمونيستي و ليبرال نيافتند زيرا هر دو از جزميتي رنج مي بردند كه آنها را به قهقرا مي برد و به علت نا آشنايي با بينش و منش صحيح دنبال معنويت مي گشتند. بسياري از آنان سر از معنويت بودي و بسياري ديگر به عرفان گرايي به گونه اشراق هاي شبه هيپنوتيك دست زدند و كسي مانند تولستوي بود كه به جوهر مسيحيت گرايش يافت.مسيحيتي كه عملا با اهل علم در افتاده بود و محصول بشري را در تعارض با خواست خدا و مسيح مي ديد.

اما نگاه ايدئولوژيك اگر از سوي مسلمانان باشد آنهم با جزميتي كه هيچ گونه انتقادي را برنتابند بايستي بدانيم كه اين از مسلماني ماست و رنه اسلام به ذات خود ندارد عيبي.

اسلام برنامه اي براي حيات است و طبيعي است كه زندگي را سرشار از آزادي و عدالت مي خواهد و براي قائم كردن آن آزادي حتما بايد آزادي بيان و نوشتار باشد.

اين نويسندگان اگر در يك نظام اسلامي آنگونه كه ما از لابلاي قران و سنت مي فهميم زندگي مي كردند آن شكنجه هاي جسمي و روحي را تحمل نمي كردند و در نا اميدي جان نمي دادند.

درست است كه اسلام داراي يك ايدئولوژي است اما اين ايدئولوژي با انسان به صورتي واقعي مواجه مي شود و با توجه به خصوصيات بارز انساني او برخورد مي كند.

برخي از اين ويژگي ها عبارتند از:

الف) رباني است،پس جاويدان مي ماند و از سوي خداوند آمده است.

ب)ثابت است.انسان را درجايي محكم مي كند و به او قوت قلب مي بخشد.

ج)همه گير است.به انديشه وسعت همه زمانها و مكانها را مي دهد.

د)هماهنگ است. هماهنگي ميان جنبه هاي مختلف انسان را از خودباختگي يا آفت پذيري بشري حفظ مي كند.

ه)عملگرا است.تنها انديشه صرف نيست بلكه انسان را فعال و مثبت نگه مي دارد.

و)واقعگرا است،تا انسان با تمام نيروهاي خود سازندگي مي كند و در برابر خود آيين و برنامه اي مانع فعاليت نمي يابد.

ز)يكتا گرا است.

ح)انساني است.

ط)ميانه رو است.

ي)شفاف و واضح است.

ادبيات پيرو همان اشارت ابتدايي استعدادي است كه خداوند در نهاد انسان نهاده است تا هستي را از زوايه اي ببيند.اگر اين زاويه از پستي نفس برآيد همه ي هستي را شيطان گونه مي بيند و اگر از درون مطمئن مومنانه برآيد هستي را چنان زيبا مي بيند كه انگاري نور خداوند در سرتاسر آن جاري است.

نگاه به:

1.شهروند امروز. شماره 59.

2.ويژگي هاي ايدئولوژي اسلامي.سيدقطب.

3.ويژگي هاي كلي اسلام.دكتر قرضاوي.

تعامل با قرآن مجيد

 عبدالغفور گردهاني

ما نه تنها در ماه مبار ك رمضان بلكه در تمام ماههاي سال احتياج داريم كه از گلزار معاني و مفاهيم قرآن خوشه ها برچينيم و در جهت پياده كردن آن مفاهيم در سلوك خويش بهره ببريم، اما از آنجايي كه ماه مبارك رمضان ماهي است كه مهبط وحي و نزول كلام الهي است و هر لحظه آن سرشار از بركت خداوند است چه زيباست كه ما تمرين ارتباط با قرآن را از اين ماه شروع كنيم و تا همه ي سال ادامه دهيم.

هدف از تعامل با قرآن مجيد آنست كه تبديل به «رجل قرآني» شويم، مرد وزن قرآني است كه از اهل قرآن و بندگان خاص خداوند باشد(رواه نسائي).

قرآن مجيد كتابي است كه اگر كسي به زبان آن سخن بگويد كلام او صدق است و اگر به كلام الهي حكم كند حكمش عدل و هر كس كه بسوي آن فرا خواند مردم را به راه راست دعوت داده است. چنين است كه اگر كسي به قرآن ايمان بياورد و بر آن عمل كند نه تنها در دنيا گمراه نمي شود بلكه در آخرت هم دچار شقاوت نخواهد شد.(نگا:نساء/170)

در اينجا به شرح طريق كاربردي به منظور تخلق به اخلاق قرآني و ايجاد رجل قرآني مي پردازيم تا كساني كه مي خواهند اخلاق قرآني داشته باشند بتواند آنرا در زندگي خود تطبيق كنند. براي آنكه اخلاق ما قرآني شود لازم است كه مراحل زير پي در پي اعمال شود:

1) مقدمه(شامل فهم اهداف تربيت قرآني، فضيلت تلاوت قرآن ، فضل تدبر و فهم و عمل به قرآن، رعايت آداب ظاهر و باطن در تلاوت ،گرفتن سمت و سوي ايماني).

2)  ارتباط روزانه خوب با قرآن مجيد(يادگيري صحيح تلاوت – تلاوت و استماع معين روزانه)

3) تفسير و فهم: ورد تفسير هفتگي و استخراج و يادداشت مباني قرآني)

4) زندگي عملي با قرآن: تلاوت و تدبر در شب- استخراج و كاربرد توصيه هاي عملي قرآن)

5) مجاهده و ترقي: تمرين كاربرد توصيه هاي عملي، تجويد و تعميق فهم و كاربرد ، تداوم و پيشرفت.

6) نشانه هاي موفقيت در كار

*اهداف تربيت قرآني آن است كه شخصيت انساني در همه ي جوانب (عقيدتي، عبادي ، اخلاقي، روحي ، رواني ، اجتماعي ، فكري و بدني) به صورت همه جانبه و متوان فرد را به عبوديت مطلق در همه شئون و احوال به خداوند متعال متصل كند.(نگا:بقره/151)

تربيت قرآني موجب ايجاد ولي (يونس/62)، عابد(اسراء/5)، سرباز خداوند(صافات/173) ، فردرباني(ال عمران /79)، داعي(احزاب/46)، رسول(غافر/51) و رجال(نور/37) مي شود.

عابدي كه بدين ترتيب به وسيله رسول خدا(ص) و پس از او توسط داعيان تربيت مي شود تنها كسي است كه قادر به اصلاح جامعه و برپايي دولت اسلامي است كه خصوصيات پيروزي و قدرت را در زمين حاكم مي گرداند.

صفات عابد مطلق عبارتند از:1)عقيده درست 2) عبادت صحيح 3)اخلاق متين 4)انديشمند 5) منظم در امور 6) توانمند بر كسب و كار 7) مجاهده نفس 8)مفيد و نافع براي ديگران 9) داراي بدن قوي 10)حريص بر دقت.

تزكيه و ارتقاي نفس بشر غايت هدف تربيت قرآني است(نگا:(نازعات/17و19) –(شمس:9-10)-(عبس/3و7) جمعه/2و قلم/4).

ايمان قوي و تربيت با تزكيه سمت وسوي ايماني هر فرد را مشخص مي كند. او با نصوص شرعي چنان مواجه مي شود كه آنها را بكار بندد و امرهاي الهي را تطبيق كند(احزاب/36)-(نساء/65).

 اصحاب گرامي با توجه به حس مسئوليت نسبت به امانتهاي الهي احساس مي كردند كه قادر به عمل حسب مقتضاي آيات نيستند، آنها مي شنيدند و اطاعت مي كردند و اعتراض نمي كردند. خداوند خود حكم برخي از آيات را نسخ نمود و لفظ آن باقي ماند.

سالم پسر عبدالله بن عمر بن خطاب رض) از پدرش نقل مي كند كه رسول الله (ص) به ايشان گفت: عبدالله چه مرد خوبي است اگر چنانچه نماز شب بخواند. سالم مي گويد پس از آن عبدالله(رض) جز اندكي از شب را نمي خوابيد(بخاري و مسلم).

اين ميزان بالاي اطاعت از دستور رسول خدا همانگونه كه اشاره شد از ويژگي صحابه بود.

در مورد فضيلت تلاوت كلام پاك روايات زيادي وارد شده است كه پيامبر خدا(ص) قاري قرآن را بهترين(بخاري و مسلم)، ده ثواب بازاي تلاوت يك حرف(ترمذي) ،همراهي با سفره و كرام برره(بخاري و مسلم)، شفاعت قرآن براي خوانندگان(مسلم) ، منزلت در بهشت تا آخرين آيه تلاوت شده(ترمذي) و شفاء(ترمذي) معرفي نموده است.

در موردفضل تدبر و فهم قرآن كريم و تلاش براي عمل به آيات آن هم پيامبر خدا (ص) جملات گرانبهايي گفته اند كه خلاصه آنها چنين است: آموختن يك آيه بهتر از صد ركعت نماز،تاجي نوراني در روز قيامت بر سر والدين قرائت كننده، آموزنده و عمل كننده قرآن خواهد بود(ترمذي)،

اهل قرآن اهل الله هستند و در قلبي كه بيداري قرآن باشد خداوند اورا عذاب نمي كند(ترمذي).

تلاوت قرآن بايد با وضو و رو به قبله باشد و بهترين حالت تلاوت ايستاده به قيام شب است،

حداقل ختم در 3 روز(ترمذي) و طولاني ترين آن يك جزء روزانه مي باشد،

قرآن بايد با ترتيل صحيح تلاوت شود(مزمل/4)و (بقره/121). مستحب آن است كه در هنگام تلاوت گريه شود و البته اين كار طبق فرمول زير صورت مي گيرد:شناخت معاني و تفسير آيات+ترتيل خوب+تامل در آيات تهديد و وعيد در برابر حاضر آوردن گناهان و كوتاهي ها و پيمان ها و عهدها = حالت حزن كه استمرار قرائت به اين حالت موجب لرزش قلب و ريزش اشك مي شود.

در هنگام تلاوت اگر به آيه داراي سجده رسيديد در حالت وضو سجده به جا آوريد و در ابتداي تلاوت تعوذ(اعوذ بالله من.....) بگوئيد. در آيات داراي تسبيح خداوند را تسبيح بگوئيد در آيه تكبير، تكبير، در آيه استغفار، استغفار كنيم، در آيه دعا، دعا كنيم و در آيه عذاب ، به خدا پناه ببريم و در آيه رحمت ، از خداوند طلب رحمت كنيم.(رواه مسلم).

صداي قاري بايد طوري باشد كه خودش بشنود تا حالت بيداري او حفظ شود، در ثاني بهتر فهم كند و سوم آنكه بقيه از او استفاده كنند(رواه ابوبكر و المقدسي در مواعظ).

تلاوت بايد به نيكويي صورت گيرد و با تلاوت به قرآن بايد زينت بخشيد(داود و نسائي،مسلم ، احمد).

همانگونه كه اشاره رفت بايد براي ساختن رجل قرآني تلاش كنيم.منظور از رجل قرآني آن است كه مردان و زناني به وجود آيند كه قرآني باشند كه بر روي زمين راه مي روند.در اينجا منظور من تربيت حفاظ صرف نيست كه تنها لفظ آيات را با خود حمل مي كنند و از ترجمان عملي آيات در زندگي روزانه شان هيچ نشاني نيست.

5 پله براي تربيت رجل قرآني وجود دارد كه گام به گام بايد طي شود:

1.نص قراني

2.شرح و تفسير و تحليل و فهم معاني و اهداف و مقاصد نص

3.مهمترين پايه هاي وارده در آيات

4.توصيه ها و تطبيق عملي

5.به كار بستن عملي و پيگيري هفتگي به مدت 4 هفته.

چنين است كه علاوه بر حفظ و مدارسه آيات فراتر رفت و به زندگي با قرآن پرداخت.

نگاه:

ابراهيم الديب.رجل القراني.ام القري.2007 م.

بازگشت

انسان يه روزي،يه جايي مي خواست خودش باشه،مي خواس سنگاشو با خودش وا بكنه،مي خواس به اصل خودش برگرده.

بشنو از ني چون حكايت مي كند 

وز جداييها شكايت مي كند

كز نيستان تا مرا ببريده اند 

 از نفيرم مرد و زن ناليده اند

سينه خواهم شرحه شرحه از فراق

تا بگويم شرح درد اشتياق

 هر كسي دور ماند از اصل خويش

بازجويد روزگار وصل خويش

....

....

بند بگسل آزاد باش اي پسر

چند باشي بند سيم و بند زر

.....

....

آينه ات داني چرا غماز نيست

زآنكه زنگار از رخش ممتاز نيست

سالهاي آزگاره كه چركاي قلبمو نشستم،رفتم همش يه گوشه كز كردم و پاپيچ بقيه شدم. خودم يادم رفت.اين بي خبري اونقده طول كشيد كه داد اون بقيه هم دراومد.

بعد لطف خدا بود كه دست يه بنده خدايي رو گرفتم. اون وخت يه چيزي دستگيرم شد..اينكه ياد گرفتم لباس چركا رو بشورم. شستم و شستم تا اينكه يه روزي همين جور كه واستاده بودم فهميدم كه خدا منو مي پاد.

شايد اين بزرگترين پاداشي بود كه به يه نفر ميدن.

دستي به دلم كشيدم .مث آينه صاف بود.نور خدا توش تجلي داشت.اونور ربنا و آه سوز و گداز مي اومد.انگاري داشتن قلباي شسته رفته رو تاب مي كردن.قلباي پاك شده همه حاضر شده بودن. همه بود شده بودن. همه بازگشته بودن. مي گفتن عيد شده. سوز و گداز رمضون تموم شده..

_______________اناشيد اسلامي

در ادبيات اسلامي نوع خاصي شعر وجود دارد كه ناظر به احساسات و عواطف مومنان مسلمان است. اين اشعار در سالهاي اخير با قضيه اساسي امت يعني فلسطين رابطه اي اساسي يافته است.فرهنگ بالنده اسلامي از هنگامي كه بيداري امت را پيش برده است اشعار را در بستر خاص نهاده است كه در زبان جوانان بيداري اسلامي به عنوان اشعار ملي گرديده است. هم اينك كه در آستانه روز جهاني قدس قرار داريم چه بسيار به جا و ميمون است كه اصحاب و ياران دين محمد را نشاطي بايد كه جهاد خود نشاط اين امت است.

حطموا ظلم الليالي

حطموا ظلم الليالي

واسبقوا ركب المعالي

وابدلوا كل الغوالي 

وارفعوا دين محمد

  ***

لا تلينوا للاعادي

لا تهونوا للعوادي

اعلنوا في كل نادي

 انكم صحب محمد

 ***

لستموا عباد مال

 لستم طلاب نال

انتم نور الليالي

انتم جند محمد

 ***

في دياجير المباديء

في اعاصير المساويء

افهموا كل مناويء

 انكم جند محمد

 ***

انتم نور الهدايه

 انتم للحق رايه

حطموا قيد الغوايه

و انشروا نور محمد

 ***

ان تخاذلتم فشلتم

او تخليتم ندمتم

او تعاديتم خذلتم

 يا تلاميذ محمد

 ***

دعوه الحق لديكم

و هدي الكون عليكم

ارسل الله اليكم

 قدوه الكون محمد

 ***

لاتميلوا عن هداه

لاتقادوا لسواه

تحشروا في من حماه 

مع اصحاب محمد

 ***

ينظر الكون اليكم

 يطلب البر لديكم

فاعلموا ما ذا عليكم

نحو تشريع محمد

ليس في الاسلام ذل

ليس فيه ما يمل

كل ما فيه يجل

 انه دين محمد

 ***

انما الاسلام قوه

و جهاد و فتوه

و نظام و اخوه

 و اتباع لمحمد

 ***

معني برخي لغات مشكل:

*العوادي: مصيبت ها

*النادي: محل اجتماع

*نال: عطا

*الاعاصير:باد شديد همراه با گرد و غبار

*المناوي:دشمنان

*القيد:بند

*فشلتم:ضعيف شديد