درنگي با نفس

حادثه طبيعي مهمي از زمان وداع با خورشيد در آخرين روز ماه ذيحجه اتفاق افتاده است،زماني كه دروازه سال جديد هجري گشوده مي شود،حادثه اي كه محتاج تامل و تدبر است؛و آن اين است كه برادر ايماني صادقانه در برابر نفس خود بايستد،زيرا صدق عامل نجات است و از نفس خود حسابرسي كندچون اين حساب نرم تر از يوم الحساب است.هركس از خود بپرسد:مادامي كه شمارش به ذره و هر حرفي و بر هر چيزي است كه قلب را زنده مي كند پس چرا من نفس خود را در مقابل هرچيز محاسبه نكنم؟

حسن بصري رحمه الله مي گويد "ابنَ آدم.. إنك تغدو أو تروحُ في طلبِ الأربَاح، فليكن همُّك نفْسَك؛ فإنك لن تربح مِثْلها أبدًا".اي فرزند آدم همانا تو صبح يا شب مي كني در طلب سود،پس هم و غم خود را نفست قرار ده زيرا هيچ چيزي هرگز مانند آن به تو سود نمي دهد.

از اينرو است كه ما در پايان سال قديم و آغاز سال جديد نياز داريم كه خودمان را محاسبه كنيم،ابن قيم رحمه الله مي فرمايد:

"المحاسبةُ أن يميِّز العبد بين ما لَه وما عليه، فيستصحب ما لَه ويؤدي ما عليه؛ لأنه مسافرٌ سَفَرَ من لا يعود".

محاسبه براي بنده آنچه را كه به نفع اوست وآنچه راكه بر عليه اوست مشخص مي كند،پس با آنچه كه براي اوست همراه شود و آنچه را كه بر عليه اوست برجا بگذارد زيرا او مسافر سفري بي بازگشت است.

 اين درنگ چنان است كه ما به سوالات بسياري كه دور ما مي چرخد پاسخ دهيم:

سالمان را چگونه گذرانديم؟

اوقات آن را چگونه سپري كرديم؟

رابطه ما با خدايمان چطور بود؟..آيا بر انجام فرايض مواظبت كرديم و از نهي ها خود را دور نگه داشتيم؟

آيا در مورد خانه ها و اجتماع خود تقوا را رعايت كرديم؟

آيا خداوند را در همه ي اعمال و شوون خود مراقب ديديم؟

آيااعمال خود را مخلصانه براي او انجام داديم؟

آيا فكر كرديم كه كارهاي خود را مجدانه انجام دهيم؟

آيا پرچم امت خود را برافراشته كرديم؟براي اين دين چه كرديم؟

چه مقدار از اوقات خود را به دينمان اختصاص داديم؟

چه تعداد شخص را به خاطر خدا و دعوت او دوست داشتيم؟

آيا از دعوت و رهبران آن دفاع كرديم؟يا خودمان همراه مطبوعات و كسان ديگر برعليه دعوت شديم؟

آيا حركات و اعمال وگفته ها و نوشته هايمان را مطابق قواعد دعوت ضابطه مند كرديم؟

چند بار به كمك و ياري برادران مستضعف و زندانيان ظلم و دروغ در روي زمين شتافتيم؟

 چه تعداد نماز را با جماعت در مسجد خوانديم؟

بهره ي ما از تامل و تدبر در تلاوت قران چقدر بود؟

ماهي چند بار كلام خدا را ختم كرديم؟يا اينكه جزدر رمضان آن را تلاوت ننمود ايم؟

آيا در طول اين سال چيزي از آن را حفظ كرده ايم؟

آيا همت  ما در دنيا به دست آوردن لقمه ي ناني بود كه ما را سير كند يا چيزي كه بنوشيم و يا لباسي كه بپوشيم يا در جستجوي مكاني باشيم و يا جايگاهي كه بدان افتخار كنيم؟

آيا همت ما در اتلاف وقت در امور بيهوده مباح يا غير مباح شد؟يا اينكه همت ما صرف امور بلند و درجات متعالي گرديد؟

آيا از جمله كساني بوديم كه مي گويند و عمل نمي كنند؟يا از جمله ي كساني كه خود را از جانب خود اسوه و الگو مي كنند؟ ..و آيا و  آياهاي ديگر؟.

 با هر كدام از آنها چه مي خواستيم و چه اراده اي داشتيم؟..آيا قصدمان خدا و آخرت بود؟يا ريا و تعريف و تمجيد مردم؟

اين است كه به حسابهاي خود مراجعه كنيم و مسير خود را تعديل ،نيت خود را اصلاح ، پيمان خود را تجديد و همت خود را محكم كنيم. 

به سوي او باز مي گرديم

برادر عزيز..براي عمر دو سمت وجود دارد:يك طرف قبل از تولد است و سمت قبل از روزي است كه دارد سپري مي شود،هرچه از سال مي گذرد شخص از زمان تولد خود دور مي شود و به روز رجوع به مولاي خود نزديك مي شود.هنگامي كه انساني به دنيا مي آيد در عمر خود دچار انهدام و از اجل مي كاهد.تقويمي كه ما آن را به ديوار زده ايم و پر ورق است در هر روز ورقه اي از آن كنده مي شود و در پايان سال جز قابش چيزي نمي ماند كه گواه بر از بين رفتن عمر است.اين عمر من و توست،مجموعه اي از روزها و شبها كه هرگاه روزي يا شبي مي گذرد از عمر ما كم مي شودو همچنين بهره ي ما از زندگي دچار نقصان مي شود،سپس لحظه اي مي آيد كه ديگر نيستيم و به سوي الله بازمي گرديم.

حسن بصري رحمه الله مي فرمايد: "يا ابن آدم.. إنما أنت أيام، كلما مضى منك يوم مضى بعضك"؛ اي فرزند آدم ..همانا تو خود روزها هستي،هر آنچه از تو مي گذرد روزي است كه قسمتي از تو را با خود مي برد.بدون شك اين بازگشتي به سوي خداست و ايستادن در پيشگاه او و سوال و جواب در محضر او،براي آن روزچه فكري كرده اي؟ از آن روست كه فرزند عمر رضي الله عنه ما را نصيحت مي كند كه: "إذا أمسيت فلا تنتظر الصباح، وإذا أصبحت فلا تنتظر المساء، وخذ من صحتك لمرضك، ومن حياتك لموتك"، اگر به شب رسيدي منتظر صبح نباش و اگر به صبح رسيدي انتظار شب را مكش ،از سلامتي خود استفاده كن قبل از آنكه بيمار شوي و از زندگي خود قبل از آنكه از دنيا رحلت كني.

اي برادر عزيز اگر دچار فتور و سستي شدي و نفس تو در مقابل طاعت از خود سنگيني نشان داد روزي را به خود ياآوري كن كه در برابر خداي خود مي ايستي و جز عمل صالح چيزي ديگر براي تو سود ندارد.بياد داشته باش توصيه فضيل بن عياض رحمه الله را كه فرمود:"تحسن فيما بقي يُغفرْ لكَ ما مضى؛ فإنك إن أسأت فيما بقي، أُخِذتَ بما مضى وما بقي، والأعمالُ بالخواتيم"،در آنچه باقي مانده است به نيكويي عمل كن تا آنچه را كه از دست رفته است بپوشاند،اگر تو باقي مانده را به بدي بگذراني هم گذشته از دست رفته است و هم باقي مانده و نتيجه ي اعمال به پايان آنها است.

 ابن رجب- رحمه الله- هم به تو مي گويد: "يا مَن يفرح بكثرة مرور السنين عليه، إنما تفرح بنقص عمرك"،اي كسي كه با گذشت ساليان زياد عمر شادماني مي كني،آگاه باش كه تو به كوتاه شدن عمرت خوشحال هستي.

أبو سليمان داراني هم مي گويد: "مَن كان يومه مثل أمسه فهو في نقصان"، كسي كه امروزش مانند ديروز باشد ضرر كرده است .

داودطائي هم مي فرمايد: "إنما الليل والنهار مراحلُ ينزلها الناس مرحلةً مرحلةً، حتى ينتهيَ بهم ذلك إلى آخر سفرهم، فإن استطعت أن تقدم في كل مرحلة زادًا لما بين يديها فافعل، فإنِّ انقطاع السفر عن قريبٍ، فاقضِ من أمرك، فكأنك بالأمر قد بغتك".همانا روز و شب  مركب هايي هستند كه مردم را ايستگاه به ايستگاه پياده مي كنند تا اينكه به وسيله آنان سفرشان پايان پذيرد،اگر كه مي تواني در هر مرحله توشه اي براي پيش رو برداري اين كار را بكن زيرا سفر به زودي تمام خواهد شد،در مورد كار خود انديشه كن گويي تو در كار خود طغيان نموده اي.

يكي از سلف مي فرمايد: "كيف يفرح في هذه الدنيا من يومُه يهدم شهرَه، وشهرُه يهدم سنتَه، وسنتُه تهدم عمرَه؟!، كيف يفرح من عمرُه يقوده إلى أجلِه، وحياتُه تقوده إلى مماتِه؟!".چگونه در اين دنيا شادماني كه روزش ماهش را از بين مي برد و ماهش سال را و سالش عمر تو را؟! چگونه احساس خوشحالي مي كني از عمري كه تو را به سوي مرگ راهنمايي مي كند و از حياتي كه تو را به سوي ممات فرا مي خواند؟